Ook dit jaar organiseerde de Antwerpse Universitaire Stichting voor Ontwikkelingssamenwerking (USOS) een uitwisseling met het Xavier Institute of Social Sciences (XISS) uit Ranchi. Studenten Rajanya en Lakshya kwamen in de lente naar België, in het kader van hun studie sociale wetenschappen. Twee maanden werkten ze voor 11.11.11, en logeerden ze in Lerkeveld (bij Leuven), te midden van 25 jezuïeten en 155 studenten. Mijn gezin fungeerde als gastgezin: we brachten samen een weekend door, trakteerden op een barbecue, maakten hen wegwijs, zwaaiden hen uit op de luchthaven. Rajanya schreef begin augustus deze post op LinkedIn:  

‘It has been a month since I completed my internship with 11.11.11 in Belgium, and as I look back, I realize that this experience was far more than just an internship—it was a journey of learning, growth, and self-discovery that will stay with me for years to come.’

Rajanya maakt in haar terugblik een duidelijk onderscheid. Haar stage bij 11.11.11 verfijnde haar vakkennis, de ervaring van haar verblijf in Europa was een tocht naar zelfontdekking. Deze tocht staat niet alleen in haar herinneringen, maar ook in het geheugen van haar hart gegrift. Het zal mede bepalen welke keuzes ze zal maken in haar jongvolwassen leven.

Het derde klaslokaal

De maatschappij als derde klaslokaal, zo noemde Nicolas Standaert het in een opinieartikel in De Tijd in 2022, als aanvulling op de klassieke aula (het eerste klaslokaal) en de digitale ruimte (het tweede klaslokaal). Nicolas refereert naar het vak ‘Community Service Learning’ dat meer en meer studenten opnemen als onderdeel van hun curriculum, zoals wekelijks oudere mensen bezoeken, een huiswerkklas organiseren, voedsel bedelingen, een podcast maken voor anderstalige nieuwkomers enz. Steeds gaat het om een tijdelijk engagement in een concrete gemeenschap waarover de studenten reflecteren. Het effect is dat ze leren op academisch, maatschappelijk en persoonlijk vlak. In het secundair onderwijs zien we op jezuïetencolleges deze onderwijsvorm terug in het ‘sociaal project’ en het JRS Change programma. 

Het derde klaslokaal was in 2015 voor mij de haven van Athene. Ik organiseerde toen de retoricareis als leerkracht aan het Sint-Jan Berchmanscollege. We nodigden, in volle vluchtelingencrisis, journalist Bruno Tersago uit voor een gesprek met de leerlingen over de politieke en economische crisis. Daags erna trokken we met de leerlingen naar Piraeus. Op alle kaaien zag je Decathlon-tentjes, rondlopende kinderen, haveloze moeders en vaders. Zonder grote aarzeling begonnen onze leerlingen met de kinderen te spelen. Een hele namiddag lang. We praatten nog lang na met de leerlingen over deze ervaring. Later vernamen we dat één van hen besloten had om zijn rechtenstudie te onderbreken om in een vluchtelingenkamp in Griekenland te werken. Een zaadje op vruchtbare grond.

School van het gebed en school van het leven

Het belang van de ‘school van het leven’ voor de ignatiaanse pedagogie, vindt zijn groeistof in de ignatiaanse spiritualiteit. Een heleboel persoonlijke ervaringen brengt Ignatius ertoe om de Geestelijke Oefeningen te schrijven. Daarmee geeft hij ook anderen de kans om zich te oefenen in het vinden van God in alles. Want, wie God vindt in alles en allen, maakt vervolgens ook keuzes die hem en anderen dichterbij het goede of God brengen. 

Ignatius vertaalt het belang van de ervaring ook in de opleiding van jezuïeten. Als onderdeel van de eerste twee jaren van de opleiding worden novicen ondergedompeld in een aantal ‘experimenten’, tijdelijke en intense engagementen waarbij de roeping en de verbondenheid met God worden onderzocht (Lat. experiri: onderzoeken) en de innerlijke vrijheid kan groeien.

De inhoud van de experimenten varieert, maar is niet willekeurig. Ze behoren de novice uit zijn comfortzone te halen, en zijn dus moeilijk. Tegelijkertijd worden de experimenten maatschappelijk niet hoog ingeschat en sluiten ze nauwelijks aan bij de gaven en talenten van de novice. 

De volgorde van de experimenten is niet willekeurig. Het eerste en belangrijkste experiment is een retraite van de Geestelijke Oefeningen. Daar wordt het dagelijks gebed geoefend, het luisteren naar God, het onderscheiden van de bewegingen in zichzelf. Hierna volgen nog de inzet voor zieken, ouderen en gevangenen, een pelgrimstocht zonder geld of geregeld onderkomen, evangeliseren van kinderen en het onvergoed toedienen van sacramenten. 

Samen met een geestelijk begeleider bekijkt de novice in welke mate zijn innerlijke vrijheid is gegroeid doorheen deze periode. Hierna legt de novice zijn eerste geloften af en vervolgt hij zijn studies. 

Ignatius had ervaren dat intellectuele kennis essentieel was om andere mensen behoorlijk te begeleiden. Daarom legt hij een sterke nadruk op een intellectuele vorming. Tegelijkertijd weet Ignatius dat een lange studietijd het vertrouwen op God kan aantasten en het innerlijke vuur kan doven. Daarom plant hij nog een proeftijd in, na de studies: hij noemt het een ‘school van de liefde’. 

De experimenten die een novice en ook de gevormde jezuïet ervaren, zijn dus geen momenten waarop academische kennis wordt uitgediept in de praktijk (zoals tijdens een stage). Het zijn testperiodes om te peilen naar de innerlijke vrijheid en gevoeliger te worden voor Gods wil. De start van zo’n testperiode is steeds de Geestelijke Oefeningen: een uniek gebedstraject transformeert zo in actie en inzet voor andere mensen en de schepping. Het aforisme, vaak aan Ignatius toegeschreven, ‘Bid alsof alles van jou afhangt, werk alsof alles van God afhangt.’ plaatst het gebed in het centrum: het bepaalt welke mens we zullen zijn, wat we zullen doen. Mark Rotsaert verwoordt het nog mooier: tijdens een retraite Geestelijke Oefeningen oefenen we ‘het geheugen van ons hart’. We maken wakker wat we al lang verlangen. Vervolgens steken we de handen uit de mouwen en gaan we aan het werk.

Ook voor ons

Ook wie een andere levensweg kiest dan die van een jezuïet, kan zich hierdoor laten inspireren. In de school van het gebed leert iedereen gedachten, wil en gevoelens juist afstemmen. Velen hebben al ervaren hoe verhelderend een retraite Geestelijke Oefeningen kan zijn, hoe bevrijdend het dagelijks gebed is. Deze mooie ervaringen groeien tot vruchten doorheen GCL-bijeenkomsten waar we het geheugen van ons hart opfrissen.

Ten tweede herinnert het belang van de ignatiaanse ervaring ons er aan om niet enkel onze theoretische kennis bij te spijkeren of om alleen maar halt te houden bij het gebed. We worden opgeroepen om na de school van het gebed telkens weer de stap te zetten naar de school van het leven. Om geïnspireerd door het gebed de handen uit de mouwen te steken op de plekken waar we het meest nodig zijn, en waar we het beste uit anderen naar boven kunnen laten komen.

Een retraite Geestelijke Oefeningen heeft bij mij bijvoorbeeld het verlangen gewekt naar meer innerlijke vrijheid, en meer aandacht voor schoonheid en goedheid. In de nasleep van de retraite heb ik enkele kleine, concrete stappen gezet. Geregeld en bewust zoek ik nu schoonheid op in een concert, een gedicht, een tentoonstelling. Voor mij zet die schoonheid lelijke dingen op de plaats die ze verdienen. Tevens besliste ik enkele maanden geleden om geen smartphone meer te gebruiken. Ik ben minder online bereikbaar, maar des te meer beschikbaar voor nieuwe indrukken, frisse geluiden, spontane ontmoetingen. Daarnaast koos ik ervoor om in m’n eentje lange meerdaagse wandeltochten te maken. De eenzame tijd helpt me mijn gedachten beter te horen, en innerlijke bewegingen te ordenen. De gezonde vragen die onderweg bij me opkomen – over mijn kinderen, mijn huwelijk, mijn tijdsbesteding, mijn vrienden, mijn professionele keuzes –,  smeken om een antwoord. Al wandelend spreek ik die vragen uit, ze vliegen met de wind mee. Ongetwijfeld fluistert de Geest mij de antwoorden wel in. Ik moet gewoon goed luisteren.

Suggesties tot verwerking

• Hoe onderzoek ik mijn verbondenheid met God? 
• Wat heeft de school van het gebed mij tot nu toe al geleerd?
• Waar in mijn doen, denken en spreken zie ik Gods liefde aan het werk?
• Wat maakt het voor mij vandaag moeilijk om het leven als een school van de liefde te beschouwen?

Mogelijke bijbelteksten ter inspiratie

• 1 Koningen 19, 9-13a – Gods aanwezigheid zoeken.
• Mt. 9, 35-38 – Vanuit het gebed geroepen om de menigte te dienen. 

Wie ben ik?

Anne-Sophie is coördinator van het Ignatiaans Netwerk (IgnaN) in Nederland en Vlaanderen, dat alle ignatiaanse organisaties verenigt hun band met Jezuïeten en de ignatiaanse spiritualiteit willen behouden. GCL in Vlaanderen en Nederland, het bovengenoemde USOS, JRS en Lerkeveld behoren ook tot dit netwerk. Allen begeleiden ze op hun manier mensen in het vinden van God en in het maken van goede keuzes. 

Meer info op www.jezuieten.org/ignan.